Çocukların dil gelişimini destekleyen etkinlikler!

0
1257
Çocukların dil gelişimini destekleyen etkinlikler!

Çocuklarda dil gelişiminin evreleri farklılık gösterir ama bu tüm gelişim aşamalarında olduğu gibi yaşa göre belli standartlar da uzmanlar tarafından kabul edilir.

Bebeklerde dil gelişimi ne zaman başlar, hangi ayda neleri ne kadar söyleyebilirler burada bulabilirsiniz.

Şimdi de çocuklarda dil gelişimini destekleyen oyunlardan ve yaklaşımlardan bahsedelim.

(Yazının sonunda daha fazla etkinlik içeren “0-72 Ay Dil Gelişimi” kitabının indirme linkini bulabilirsiniz.)

0-1 aylık bebeklerde dil gelişimi mi, nasıl yani?

Tepkilerine karşılık vererek iki yönlü sohbete giriş. Bu, bebeğini konuşmaya cesaretlendirecek ilk adım olması açısından önemli..

3 aylık bebeklerde dil gelişimi seslerden sorulur!

Çeşitli sesler çıkararak bebeğinle konuş. Ardından onun çıkardığı sesleri taklit et, yeni sesler çıkarması için bebeğini cesaretlendir.

6 aylık bebeklerde dil gelişiminin temeli: Konuşma dinamiği oluşturmak

Bebeğinin çıkarttığı “ba”, “da”, “ka” gibi sesleri tekrar et. Çocuğunun konuşabilmesi için konuşma mekaniğini öğrenmesi lazım.

Konuşma mekaniği; dil, dudak ve damak hareketlerini kapsadığından emme, baloncuklar çıkarma, yalama ve çiğneme hareketleri konuşma için ideal hazırlık çalışmalarıdır. Özellikle yemek saatlerinde bu hareketleri destekleyecek oyunlar oyna. Beslenme ve oyun sırasında onunla konuş.

Kendisine şarkı, ninni söylenen çocuk, konuşma ritmini daha iyi anlıyor. Bu nedenle miniğine bol bol şarkı söyle.

İlk aylarda bebekler her şeyi taklit ederek öğrenir. Bu yüzden isimleri (özellikle bebeğinin kendi ismini), olayları sık sık tekrarla. Konuşmalarına ifade ver, abartılı davran. Mesela “Sıcak!” derken nefesini, “Ah!” derken elini hızla çek.

9 aylık bebeklerde dil gelişimini desteklerken dikkat: Bebek gibi konuşma!

İyi bir konuşma modeli olabilmek için onunla yavaş, açık, anlaşılır bir şekilde konuş. Söylediklerini beden dilinle, jest ve mimiklerinle destekle.

Zaman zaman onun söylediklerini tekrar et. Böyle zamanlarda sana bakıp güler, bu şekilde konuşmayı öğrenmesi ikiniz için de eğlenceli bir hal alır. Fakat onu tekrar ederken bebekçe değil; normal-doğru bir şekilde konuş. Anlamlı bir sözcük söylediğinde memnuniyetini belirt, onu kucakla.

Çocuklar sözcükler bir anlam taşıdığında konuşabilirler. Bu yüzden sözcüklerin anlamlarını resim, hareket, jest vb ile geliştirip çocuğuna açıkla.

1 yaşındaki bebeğin dil gelişimi için çalsın sazlar!

Çocuğun anne-babadan başka 2-3 sözcük daha kullanabiliyor mı? Cevabın hayırsa yeni ve değişik sözcük kullanabilmesi için onunla konuşarak oyun oyna, küçüğüne şarkılar söylemeyi ve hikaye anlatmayı ihmal etme.

18 aylık bebeklerde dil gelişiminin desteklenmesi çok kritik!

Çocuğun konuşmuyorsa ona baskı yapman işleri çok daha karmaşık hale getirir. Bak, Prof. Dr. Haluk Yavuzer ne diyor:

Birçok ebeveynin yaptığı hatalardan biri de şu:

Çocuk oyuncağı istediğinde ismini doğru söylemezse vermemek. Bu durumda çocuklar hiçbir şey söylememeyi tercih edip suskunluğa gömülebiliyorlar.

Çocuğunun söylediği tek bir sözcük birçok anlama gelebilir. Mesela “anne” dediğinde bir sürü şeyi demek istiyor olabilir. “Anne içecek verir misin?” demek istediğini anladığında ona “Anne şimdi sana içecek verecek.” de. Böylece bir dahaki sefere “anne, içecek” diyebilir.

Çocuğuna her türlü sesi açıkla. Hayvan sesi, araç sesi, müzik vs.

Mümkün olduğunca çocuğuna sık kitap oku. En sevdiklerini tekrar tekrar oku. Resimli bez kitapları kendi kendine tutmasını, karıştırmasını sağla. Tanıdık objeleri gösterip isimlerini söylemesini iste. Hatırladığında memnuniyetini göster.

Her yerde, her şeyin ismini söyle (Renkler, objeler, kişiler…).

İyelik zamirini öğret. “Bu benim elmam, bu senin elman.” gibi.

Bir davranışta bulunduğunda temel anahtar terimlerin üzerinde durarak tekrarla “Ayşe’nin bir elması var. Evet, Ayşe’nin bir elması var.” gibi.

Sözel oyunlar oynamasına yardımcı olacak oyuncakları ortalıkta bırak. Mesela kukla. Kuklayı eline takarak ve diğer oyuncakları kullanarak sözlü ifadelerle, hikayeler anlatarak onunla oyun oyna.

2 yaş dil gelişimi için zamirler yardıma geldi

Daha uzun karmaşık hikayeler oku, çocuğuna masallar anlat.

Her fırsatta konuşmasına izin ver ve konuşurken onu dikkatle dinle. Konuşmalarında o, bu, ben gibi zamirleri kullanmıyorsa bunları kullanacağı şekilde ona sorular sor.

3 yaşında dil gelişimini desteklemek için kelimelerinde detaylara yer ver

Önce tek tek adlarını sorarak çocuğunun nesneleri tanıyıp tanımadığını anla, sonra da özelliğini söylediğin oyuncakları sana vermesini iste. “Bana kırmızı kovaları ver.”, “Bana büyük arabayı ver.”, “Bana aynı büyüklükte olan topları ver.” gibi.

Çocuğun yaşıtlarıyla konuşmak ister. Bu nedenle diğer çocuklarla bir arada bulunabileceği ortamlar hazırla. Hem dil gelişimi hem sosyalleşme açısından anaokuluna gitmesi de bu açıdan çok faydalı.

3-4 yaşındaki çocuklar resimli öykü kitaplarına bayılırlar.

Kitapçıya birlikte gidin ve bırak istediği çocuk kitabını alsın.

Çeşitli olaylar anlatan resimleri dergiden keserek çocuğunla birlikte kartona yapıştır ve sırayla kartları göster.

Ona “Bu çocuk ne yapıyor?”, “Bu çocuk ne tutuyor?” gibi sorular sor. Bu tür dil gelişimini destekleyen oyunlarla çok ileri gideceksiniz, inan.
Çocuk gelişimine aşırı faydalı 3 yaş etkinlikleri için oku!

4-5 yaşındaki çocuklarda dil gelişimi için sebep-sonuç bağlantısı kurmak

Çocuğunla konuşurken tam ve düzgün cümleler kur. Mesela “Onu ver.” demek yerine “Kalemi ver.” de.

Çocuğunun bıkmadan sorduğu “O ne?”, “Bu niye böyle?” gibi sorulara yanıt ver.

Olayları sebep-sonuç ilişkisi içinde anlatırsan çocuğunun sözcük bilgisini arttırmak kadar merakını da gidermiş olursun.

Mesela “Camdan sarkma.” demek yerine “Camdan sarkarsan aşağıya düşebilirsin.” demek gibi.

Çocuğun dil gelişimini desteklemek için dikkat edilecek noktalar

Küçük çocuklar konuşma becerilerini televizyonla geliştiremezler. Çünkü televizyon onları dinlemez!

Erken yaşta çok fazla televizyon izleyen çocuklarda dil gelişiminde gecikme görülür. Bebekler için kullanıma sunulan DVD’lerinde eğitsel bir yanı yok.

Bebek kanallarının da bebek eğitimine katkısı yok. 2 yaşından önce çocuğuna TV ya da film izletmemelisin.

Aslında çocuklarda konuşmayı teşvik etmek ve dil gelişimine katkıda bulunmak için benimsenecek ilk kural, çocukla her fırsatta konuşmak.

Eşinle ya da arkadaşlarınla sohbet ederken çocuğun araya girip seninle konuşmak istiyorsa dinlemelisin.

Kafa karıştırıcı çevre seslerini engellemek, çocuğun konuşmasını kolaylaştırır. TV’nin açık olduğu saatleri aza indir. İlgileneceği ses çıkaran bir oyuncak alabilirsin. Açık ve net konuşan yetişkinlerle vakit geçirmesini sağla.

Sevdiği tekrarlamalı oyunlar ve şarkılar bul. Bir dakikalık odaklanma dönemleri hedefle. Zamanla bu süreyi arttır.

Çocuğun etkinlikten sıkılırsa değiştir, başka bir oyun bul. Mesela burnunu, kulağını tutup bunların isimlerini söylesin. Eskiden beri en etkili dil gelişimini destekleyen oyunlardan biri.

Duyguları tanımlamak, hem dil hem de duygusal gelişimi açısından çok faydalı. Kitaptaki kahramanların duygularını tanımlayabilirsiniz. Senin ve çocuğunun neler hissettiğinizi sözcüklere dökebilirsiniz.

Çocuğunun konuşmasını olay haline getirme. Bolca dinle, konuş ve gelişimine tanık olmanın keyfini yaşa.

Kaynaklar: Çocuğunuzun İlk 6 Yılı – Prof. Dr. Haluk Yavuzer,
Yaşamın İlk 2 Yılında Çocuk Sağlığı ve Bakımı – Prof. Dr. Gülbin Gökçay, AÇEV

Dil gelişimini destekleyen oyun, etkinlik örnekleri:

1-3 Ay Arası Dil Gelişimi Etkinlikleri

Bebeğin çıkardığı sesleri taklit edin. “aa” diyorsa siz de “aa” deyin. Böylece bebekle karşılıklı konuşmuş olursunuz. Bu şekilde tonlamayı, hızı ve karşılıklı konuşmayı öğrenir.

Bu bebeğin konuşmayı öğrenmesinin başlangıcıdır. Böylece karşılıklı konuşulacağını erkenden öğrenir.

Bebekle tane tane, vurgulamalar yaparak konuşun.

Basit cümleler kullanın. Basit cümleler gramerini geliştirmesine yarar.Yüksek ses dikkatlerini çeker.

Tekrarlar bebeklerin kelimeleri anlamalarına yarar. Şarkılar, kafiyeli tekerlemeler söyleyin.

Bunlar dildeki sesleri tanımalarına yardımcı olacaktır. Ayrıca onu dinlemenin çok önemli olduğu mesajını da veriyorsunuz. O konuşurken kesmeyin, ilgili olduğunuzu gösterin ki size güvenebilsin.

Bebeklerle konuşurken tane tane, kelimeleri vurgulayarak konuşunuz. Bu şekil konuşma bebeğin dil gelişimini geriletmez, aksine sözcükleri daha iyi algılamasına neden olur.

Bazen bebekler konuşma havasında olmazlar. Eğer gözlerini kaparsa veya başını çevirirse ısrar etmeyin. Tüm uyaranlar fazla geldiği için ara vermek istiyor olabilir.

3-6 Ay Arası Dil Gelişimi Etkinlikleri

Yıkarken, giydirirken, beslerken devamlı konuşun. Ona ne olduğunu sizin
ne yaptığınızı anlatın. Örneğin, “Islak mısın, Ayşe? Bezine bir bakalım. Evet, ıslaksın. Haydi gidip altını değiştirelim.” gibi.

Şarkı ve kafiyeli tekerlemeler söyleyin.

Etrafınızda gördükleriniz hakkında konuşun.

Bebek farklı sesler çıkararak duygularını gösteriyorsa ne demek istediği ile ilgili konuşarak ona bunu fark ettirin.

Örneğin, “bu köpeği seviyorsun değil mi? Çok heyecanlandın.” gibi.

Bebekle sürekli konuşmaya devam edin. Konuşurken yakınlaşın ki sizin dudaklarınızı görebilsin.

Bebekler kopyalamayı çok iyi becerirler. Ses tonunuzu değiştirerek (yüksek sesle), seslileri uzatarak ve yakınlaşarak konuşun. Abartılı mimikler de yapın.

Bebeklerin normal yetişkin konuşması yerine bu tür bir konuşmayı tercih ettikleri bilinmektedir. Çoğunun anlamını bilmeseler de konuşurkenki yüz ifadelerinden hoşlanırlar.
“bay bay, mama” gibi tekrarlı kelimeleri kullanın.

P, b ve m seslerinin bulunduğu pembe gibi sözcükleri sıkça onun dudaklarınıza bakmasını sağlayarak kullanın. Üst ve alt dudağın sayesinde oluşan p, m, b sesleri çift dudak ünsüzü olarak adlandırılır ( Demir ve Barın, 2010).

Onu, bunu gibi kalın ünlülerin bulunduğu kelimeleri onun dudaklarınıza
bakmasını sağlayarak kullanın.

6-12 Ay Arası Dil Gelişimi Etkinlikleri

Şaşırdığınızda “ahh, ohh” gibi tonlamalar gösterin. Bebeğin neden bunu dediğinizi fark etmesini sağlayın.

Örneğin, bebeğin yemek yemesine yardım ederken kaşığı düşürdüğünüzde, “Ohh. Kaşık düştü.” denilebilir. Bebeğin de bu ifadeleri kullanıp kullanmadığını takip edin. Kullanırsa cümleler ilave edin. Örneğin, “ohh oh kaşık düştü. Kirlendi değil mi?” gibi.

El sallama oyunu oynayın. Biri evden ayrılırken onu tutun ve giderken görmesini sağlayın. O kişi giderken, “hoşçakalın” desin siz de bebeğe yardım ederek, “güle güle” deyin. Ellerini de sallamasını sağlayın.

Bu kim sorusu sorarak bebeğin tanıdıklarına o şekilde hitap etmesini sağlayın. Örneğin, “dede” kelimesini dedesine söylemesini isteyin. “Bak kim buradaymış? Bu kim, Bülent? Evet, senin deden.” gibi.

Kelimelerle nesneleri birleştirebilmesi için oyun oynayın. Örneğin, giydirirken kıyafetlerin isimlerini söyleyin. “Şimdi şapkanı ve eldivenini takalım. Şimdi çoraplarını ve eteğini giyelim.” gibi.

12-15 Ay Arası Dil Gelişimi Etkinlikleri

Bir şeyler yaparken veya yolda giderken konuşun. Gezerken örneğin bilindik nesneleri işaret edin (arabalar, ağaçlar, kuşlar) ve isimlerini söyleyin. “Bak bu bir köpek. Köpekler hav hav der” gibi.

Çocuğun taklit edebileceği kadar basit ancak gramer kurallarına uygun konuşun. Evde veya odasında ses çıkaran eşyaları tanıtın. Örneğin, çalar saati tanıtın. Nasıl ses çıkarttığını taklit edin.

Komutları takip etmesi için oyun oynayın. Örneğin, “Buraya gelmeni ve oturmanı istiyorum.”

Çocuk oturduğunda, “teşekkür ederim oturduğun için” diyebilirsiniz.

Çocuğun tek kelimelik ifadelerini genişletin. Örneğin, çocuk “araba” dediğinde siz de “evet, büyük kırmızı bir araba var.” deyin. Çocuklar bir kelimeyi birçok kelimeyi anlatmak için kullandıklarında ne demek istediklerini siz tahmin edin ve söyleyin. Örneğin, kahvaltıda “daha” dediğinde, siz “daha fazla süt mü istiyorsun?” gibi cümleleri açabilirsiniz.

Bu dönemde nesnelerin isimleri resimlerle gösterilerek öğretilebilir.

24-30 Ay Arası Dil Gelişimi Etkinlikleri

Sorularını dinlemeye ve cevaplamaya hazır olun. Soru sorduklarında memnun olduğunuzu gösterin. Cevabını bilmediğinizde bilmiyorum deyin ve bulmaya çalışacağınızı söyleyin.

Taklit edebilmesi için basit, anlaşılır ve gramer kurallarına uygun konuşmaya devam edin.

“Bu kimin?” oyunu oynayın. Çocuğa ve size ait eşyaları ortaya koyun. Çocuk çorabını seçin.

“Bu kimin?“ deyin. Çocuğun kendine ait olduğunu söylemesini bekleyin.

Resimlerden faydalanarak şarkı sözlerini öğretin. Şarkı ve oyunlar çocukları dildeki ritim ve seslerle tanıştıracaktır.

“Topu bana ver, topu ona ver” gibi oyunlar zamir kazanımı çabuklaştırılabilir.

Yemeği ne ile yiyoruz gibi bağlantılar kavratılabilir.

Beden öğelerimiz -çene, burun vb- öğretilebilir. Bunu yaparken bebeğe ilgili organ gösterilmelidir.

Büyük ve küçük kavramları resimlerle ve çevresi ile ilişkilendirilerek öğretilebilir.

2,5-4,5 Yaş Arası Dil Gelişimi Etkinlikleri

Parçalara ayrılabilen nesnelerle buçuk veya yarım kelimesinin aynı kelime
olduğunu, çeyrek kelimesini gösterin, aynı zamanda bunları sözel olarak ifade
edin.

Değişik anlamlı kelimeler kullanarak onun anlamı merak etmesini sağlayın böylece yeni kelimeler kazanmasını sağlarsınız.

Dün neler yaptığınız, yarın neler yapacağınız konusunda onunla konuşun ve onu da konuşturun. Onunla neden-sonuç oyunları oynayın. “Bebek soğuk su içti, hasta oldu.”
gibi.

Masanın arkasına ve üstüne oyuncağını koyarak ne, nerede oyunuyla arkasında, üstünde gibi ifadelerinin gelişmesini sağlayın.

Tekil ve çoğul unsurları göstererek çoğulluk kavramını pekiştirmesini sağlayın. “Bak ağaç, bak iki ağaç, bak ağaçlar” gibi.

Cümle öğelerini kartonlara yazın ve yerlerini değiştirerek bir cümleyi değişik biçimlerde söyleme yetisi kazandırın. Böylece ifade yeteneği gelişir. Odanın ortasında masa var. Masa odanın ortasında var. Ortasında odanın masa var.

5 Yaş Dil Gelişimi Özellikleri

Objeleri işlevlerine göre tanımlar,

Uzamsal kavramları kullanır (Üstünde, arkasında vb.).

5-6 kelimeli cümle kurar.

Birçok zıt kavramı anlar.

Farklı zamanları ve çeşitli cümle kalıplarını kullanabilir. (Gelecek zaman, şimdiki zaman, geçmiş zaman gibi)

5 Yaş Dil Gelişimi Etkinlikleri

Obje yerleri konusunda konuşturabilir, objelerin kullanımını anlattırabilirsiniz, böylece söz diziminin değişik kullanımlarını fark edebilirler. Sizinle konuştuğunda onu dinleyin; duygularını, fikir ve düşüncelerini sizinle tartışması için, soru sorması için onu cesaretlendirin.

Diyalogu sürdürmesi için teşvik edin. Diyaloglarınızda değişik zamanlara yer verin.

Yetişkin dili kullanabilirsiniz, genellikle söyleyebildiklerinden daha çok şey anlarlar.

6 Yaş Grubu Özellikleri

Fonetik (ses/harf) farkındalık becerileri gelişir.
Kreatif düşünceler oluşturur.
Zaman/uzay kavramlarını anlar(önce-sonra; birinci-ikinci-sonuncu).
Kalem tutuşu net olmayabilir, harf kopya edebilir. Rakamları tanıyabilir.

6 Yaş Grubu Dil Gelişimi Etkinlikleri

Fonetik çalışmalara başlayın. Harflere bakıp nasıl bir ses olabileceklerini tartışın.

Kelimelerin yazılışı ile ilgili tartışın ve kelimelerdeki her harfi seslendirin.

Büyük kelimeleri ana parçalara bölün (son ek- ön ek). 1., 2., 3. sonuncu sesleri
ve bölümleri tartışın.

Harf kopya etme çalışmaları ile el kaslarını kuvvetlendirin.

Daha fazla etkinlik ve oyun için 0-72 Ay Dil Gelişimi kitabını buraya tıklayarak indirebilirsiniz.